Η εμπνευσμένη μετάφραση των «Νεκρών» από τον Αχιλλέα Κυριακίδη, στην καινούργια, ιδιαιτέρως φροντισμένη σειρά «Τα μικρά» των εκδόσεων Μεταίχμιο, είναι μια χρυσή ευκαιρία για να θυμηθούμε την ιστορία που ξετυλίγει ο Τζόις.
Ο Γκέιμπριελ και η γυναίκα του Γκρέτα καταφτάνουν το βράδυ της Δωδέκατης Ημέρας των Χριστουγέννων στο σπίτι των δεσποινίδων Μόρκαν (είναι οι αγαπημένες θείες του Γκέιμπριελ κι ο ίδιος είναι ο αγαπημένος τους ανιψιός) για την ξεχωριστή γιορτή. Η βραδιά ξεκινάει ευχάριστα, παρά τη σκιά ενός σύντομου φραστικού επεισοδίου μεταξύ του Γκέιμπριελ και της δεσποινίδας Άιβορς, που βιάζεται να τον ψέξει για τη συνεργασία του με εφημερίδα, η οποία κρατάει απόσταση από την ιδέα της ιρλανδικής ανεξαρτησίας.
Παρά τους φόβους θειάδων και ανιψιού για την τελική επιτυχία της γιορτής, όλα μοιάζει να πηγαίνουν κατ’ ευχήν: η γενική ευωχία εξασφαλίζεται και ο Γκέιμπριελ τα καταφέρνει θαυμάσια με το επιβεβλημένο οικογενειακό λογύδριο. Ο Τζόις θα αποδώσει με λίγες πλην πολύ χαρακτηριστικές λεπτομέρειες την κίνηση των πιάτων με τα φαγητά, τα σερβιρισμένα ποτά και τον κώδικα ευγενείας του Γκέιμπριελ. Ενώ, όμως, η βραδιά κλείνει, το ανησυχητικό σήμα που είχε δοθεί με την αψιμαχία για την ιρλανδική ανεξαρτησία καταλήγει σε κάτι πολύ πιο βαρύ - σε μια απροειδοποίητη κρίση κατάθλιψης της Γκρέτα.
Ένα τραγούδι που ακούγεται την ώρα της γιορτής, θα φέρει τους νεκρούς στο λαμπερό προσκήνιο, αποπνέοντας ένα αίσθημα λύπης και ατονίας. Η Γκρέτα θυμάται ένα αγόρι που την είχε κάποτε ερωτευτεί - και τώρα, αν και δεν ζει, καταφέρνει να την κυριαρχήσει εξ ολοκλήρου με την ένταση και με την αφοσίωση της αγάπης που αναδεικνύει η μνήμη.
Η Δωδεκάτη Ημέρα των Χριστουγέννων είναι τα καθολικά Θεοφάνια και το epiphany, που επανέρχεται συχνά στο έργο του Τζόις, σημαίνει επίσης έμπνευση, αποκάλυψη και αιφνίδια θεϊκή παρουσία. Αποτελεί την πύλη για τη συνάντηση με το υπερβατικό και γίνεται πηγή ριζικής αλλαγής - μιας ολόκληρης μεταμόρφωσης. Και ο Γκέιμπριελ, που ποθεί όλη νύχτα βασανιστικά -καλύτερα να πω εξοντωτικά- τη γυναίκα του (η αφήγηση καθυστερεί με δαιμόνιο τρόπο στην παράταση του πόθου του), θα πρέπει να υποδεχθεί τον δοξασμένο νεκρό, ο οποίος τη λάτρεψε στο παρελθόν σε ένα ήδη νεκρωμένο παρόν, χωρίς καμία αγάπη για κανέναν. Γιατί οι νεκροί αποδεικνύονται ισχυρότεροι όχι μόνο από τη δύναμη της σάρκας, αλλά και από τη διάρκεια του κοσμικού χρόνου. Νεκροί που εντέλει δεν έρχονται για να τους κλάψουμε και για να τους πενθήσουμε μα για να γεμίσουν την καρδιά μας με αγάπη.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
