Η εικόνα ξεκινά από την πύλη εισόδου. Το 2024 ο Διεθνής Αερολιμένας Καλαμάτας «Καπετάν Βασίλης Κωνσταντακόπουλος» κατέγραψε 153.483 διεθνείς αφίξεις, αυξημένες κατά 14% σε σχέση με το 2023 (135.160). Η έκθεση σημειώνει ρητά ότι το σύνολο των διεθνών αφίξεων της Περιφέρειας καταγράφεται ουσιαστικά στη Μεσσηνία, μέσω της Καλαμάτας. Πρόκειται για μέγεθος που «τραβά» προς τα πάνω όλη την Πελοπόννησο, παρότι το συνολικό μερίδιο της Περιφέρειας στις διεθνείς αφίξεις της χώρας παραμένει χαμηλό (της τάξης του 1%).
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς μεταφράζεται αυτή η αεροπορική δυναμική σε διαμονή, κατανάλωση και σταθερή οικονομική απόδοση. Στα ξενοδοχειακά καταλύματα, οι αφίξεις στην Περιφέρεια Πελοποννήσου αυξήθηκαν το 2024 κατά 4% (από 1.471.444 σε 1.525.886). Η Μεσσηνία κρατά το 27% του συνόλου των αφίξεων στα ξενοδοχεία, δεύτερη μετά την Αργολίδα (29%). Σε απόλυτα μεγέθη, η Μεσσηνία εμφανίζει αύξηση κυρίως από το εξωτερικό: αφίξεις αλλοδαπών 162.559 το 2024 από 141.858 το 2023 (+15%). Οι αφίξεις ημεδαπών ανεβαίνουν πιο ήπια: 253.223 το 2024 από 244.539 το 2023 (+4%).
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το σκέλος των διανυκτερεύσεων. Η Περιφέρεια Πελοποννήσου φτάνει το 2024 τις 4.126.640 διανυκτερεύσεις σε ξενοδοχειακά καταλύματα, αυξημένες κατά 4% από το 2023 (3.959.584). Η Μεσσηνία εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό στην Περιφέρεια: 33% των διανυκτερεύσεων ξενοδοχείων το 2024. Σε απόλυτους αριθμούς, οι διανυκτερεύσεις της Μεσσηνίας ανεβαίνουν από 1.326.534 το 2023 (716.323 αλλοδαποί + 610.211 ημεδαποί) σε 1.372.661 το 2024 (746.612 αλλοδαποί + 626.049 ημεδαποί).
Το προφίλ της ζήτησης φαίνεται και από τη μέση διάρκεια παραμονής. Για τη Μεσσηνία, η μέση διάρκεια παραμονής αλλοδαπών σε ξενοδοχεία είναι 4,6 διανυκτερεύσεις το 2024 (από 5,0 το 2023). Οι ημεδαποί κινούνται στις 2,5 διανυκτερεύσεις και στα δύο έτη. Αυτό το «μακρύ» σχήμα διαμονής των ξένων είναι πολύτιμο. Ενισχύει τα έσοδα ανά επισκέπτη, απλώνει την κατανάλωση σε περισσότερες ημέρες και βοηθά να σταθεί καλύτερα η τοπική αγορά εκτός αιχμής. Χρειάζεται όμως ένα πράγμα: επαρκή και κατάλληλη ξενοδοχειακή προσφορά.
Εδώ μπαίνει το έλλειμμα κλινών. Το 2024 η Μεσσηνία διαθέτει 162 ξενοδοχειακές μονάδες, 5.829 δωμάτια και 12.169 κλίνες. Η έκθεση τονίζει ότι αυτό αντιστοιχεί στο 29% των δωματίων της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Σε επίπεδο Περιφέρειας, το σύνολο των ξενοδοχειακών κλινών είναι 40.929. Με άλλα λόγια, η Μεσσηνία σηκώνει το 33% των διανυκτερεύσεων ξενοδοχείων, αλλά διαθέτει 12.169 κλίνες στο ξενοδοχειακό της απόθεμα. Το «σφίξιμο» δεν είναι θεωρητικό. Φαίνεται όταν η ζήτηση ανεβαίνει απότομα, όπως δείχνει η αύξηση διεθνών αφίξεων στην Καλαμάτα και η άνοδος των αφίξεων αλλοδαπών στα ξενοδοχεία.
Η αγορά καλύπτει μέρος της πίεσης από άλλες μορφές διαμονής. Η έκθεση καταγράφει για τον Ιούλιο 2024 στη Μεσσηνία 24.555 κλίνες στη βραχυχρόνια μίσθωση. Αυτό το στοιχείο δεν χρειάζεται εκτενή ανάλυση για να δείξει την ανισορροπία: οι διαθέσιμες κλίνες εκτός ξενοδοχείων υπερβαίνουν κατά πολύ τις ξενοδοχειακές. Το θέμα δεν είναι να «δαιμονοποιηθεί» η βραχυχρόνια μίσθωση. Το θέμα είναι ότι η Μεσσηνία, ως προορισμός που θέλει να σταθεροποιήσει διεθνή ζήτηση, χρειάζεται ξενοδοχεία που να αντέχουν όγκους, να προσφέρουν υπηρεσίες, να στηρίζουν συνέδρια, αθλητικό τουρισμό, οργάνωση εκδρομών, συνεργασίες με tour operators. Αυτά δεν τα υποκαθιστά εύκολα ένα διάσπαρτο απόθεμα κατοικιών.
Η υστέρηση σε ξενοδοχειακές κλίνες έχει και πολιτική διάσταση. Όταν οι τοπικοί και περιφερειακοί φορείς πανηγυρίζουν για «ρεκόρ αφίξεων», συχνά αφήνουν έξω το πραγματικό ερώτημα: πόση από αυτή τη ζήτηση μετατρέπεται σε οργανωμένη και φορολογημένη οικονομική δραστηριότητα, με δουλειές και σταθερές αμοιβές. Οι αριθμοί της έκθεσης δείχνουν ότι η Μεσσηνία έχει ήδη ένα ισχυρό «πακέτο» ζήτησης: διεθνείς αεροπορικές αφίξεις 153.483 το 2024 και ανοδικές αφίξεις αλλοδαπών στα ξενοδοχεία (+15%). Το επόμενο βήμα δεν είναι άλλη μία καμπάνια προβολής. Είναι η διαχείριση της χωρητικότητας.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Πρώτον, καθαρό χωροταξικό και αδειοδοτικό πλαίσιο που να μην λειτουργεί ως φρένο στις σοβαρές επενδύσεις, ούτε ως «παράθυρο» για εξαιρέσεις και αυθαιρεσίες. Δεύτερον, υποδομές που συνδέουν την τουριστική ανάπτυξη με την καθημερινότητα των κατοίκων: δρόμοι, ύδρευση, αποχέτευση, διαχείριση απορριμμάτων, δημόσιοι χώροι. Όσο η χωρητικότητα ανεβαίνει άναρχα, τόσο ο λογαριασμός μεταφέρεται στους δημότες. Τρίτον, πολιτικές για εργαζόμενους στον τουρισμό. Η επέκταση των κλινών χωρίς σχέδιο για στέγαση και συνθήκες εργασίας οδηγεί σε αδιέξοδο, ακόμη κι αν οι αφίξεις γράφουν άνοδο.
Η έκθεση του ΣΕΤΕ, διαβάζοντας τη Μεσσηνία μέσα στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, δείχνει μια σαφή αντίφαση: η ζήτηση ενισχύεται, ιδιαίτερα από το εξωτερικό, αλλά το ξενοδοχειακό απόθεμα παραμένει περιορισμένο σε σχέση με το βάρος που σηκώνει ο προορισμός. Τα 12.169 ξενοδοχειακές κλίνες και τα 5.829 δωμάτια δεν αρκούν για να στηρίξουν σταθερά μια Μεσσηνία που καταγράφει 1,37 εκατ. διανυκτερεύσεις ξενοδοχείων και κρατά το 33% του περιφερειακού συνόλου. Αν η πολιτική συζήτηση μείνει στις γενικές διαπιστώσεις, η πραγματικότητα θα επιβάλλει τη δική της λύση: πίεση στις τιμές, συμφόρηση στην αιχμή, υποβάθμιση εμπειρίας, μεταφορά κόστους στους κατοίκους. Η συγκεκριμένη αριθμητική της έκθεσης δείχνει το σημείο που πρέπει να στοχεύσει ο σχεδιασμός: περισσότερες και καλύτερες ξενοδοχειακές κλίνες, με όρους που υπηρετούν την τοπική κοινωνία και όχι μόνο τις φωτογραφίες των ανακοινώσεων.
