Με χιούμορ και αυτοσαρκασμό, αλλά και με μια δόση μελαγχολίας, ο Ηρακλής αφηγείται όχι μόνο πώς «έγινε άντρας», αλλά και πώς μεγαλώνει μέσα σε μια κοινωνία που αλλάζει, διατηρώντας ό,τι μπορεί από την αλήθεια του εαυτού του. Το βιβλίο υπήρξε η αφορμή για τη συνέντευξη που ακολουθεί.
Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου
-Το γεγονός ότι το βιβλίο γράφτηκε σχεδόν «αβίαστα», μέσα σε τρία σαρανταοκτάωρα, μοιάζει αποκαλυπτικό. Ηταν μια έκρηξη μνήμης ή η ανάγκη να κλείσει ένας κύκλος που έμενε ανοιχτός επί χρόνια;
Το βιβλίο γράφτηκε αβίαστα μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα καθώς «ξέρασα» αναμνήσεις χρόνων καθ’ υπόδειξη και του εκδότη μου και είναι αλήθεια στη συνέχεια δούλεψε πολύ καλά και το editing. Μέσα από το βιβλίο ζήσαμε τα γεγονότα, τα συμβάντα μιας νοσταλγικής εποχής. Οι κύκλοι στη ζωή δεν κλείνουν ποτέ αφού το εργαλείο της μνήμης έχει την ικανότητα να τους επαναφέρει και έτσι οι αναμνήσεις να ζουν για πάντα μέσα μας.
-Ο ήρωας επιστρέφει στις γειτονιές, στους ανθρώπους και στις εμπειρίες που τον διαμόρφωσαν. Τι είναι τελικά η «γειτονιά» στον «Παράδρομο»: τόπος, χαρακτήρας ή μια μνήμη που κουβαλάμε σαν εσωτερικό σπίτι;
Ο ήρωας, δηλαδή ο Ηρακλής επιστρέφει πίσω, δοκιμάζει τις αντοχές του και φέρνει το χθες στο σήμερα, σε ένα οδοιπορικό που έχει ιστορικά χαρακτηριστικά. Η γειτονιά λοιπόν στον «Παράδρομο» είναι πολιτισμός, είναι όσμωση, συναλλαγή, φασαρίες και καυγάδες, ήθη και έθιμα. Αυτό στην εποχή μας έχει χαθεί και μόνο ως ιστορικό συμβάν καταγράφεται πλέον στη μνήμη όλων μας.
-Περιγράφετε μια γειτονιά που «μοιραζόταν το πρόβλημα» και που, όταν χρειαζόταν, γινόταν «γροθιά». Τι κρατάτε ως αξία από εκείνη την κοινωνική συνοχή και τι πιστεύετε ότι χάθηκε σήμερα;
Η κοινωνική συνοχή, η κοινωνική συνεύρεση στο πλαίσιο του μικρόκοσμου της γειτονιάς αντιπροσωπεύουν από μόνα τους μια νέα αξιακή προσέγγιση που δεν υπάρχει, σήμερα οι συνθήκες έχουν αλλάξει, οι κοινωνικές αποστάσεις έχουν μεγαλώσει και οι ταξικές αντιθέσεις έχουν διευρυνθεί από την επιλογή του σχολείου που θα φοιτήσει το παιδί μας μέχρι το σημείο που θα επιλέξουμε να πιούμε τον καφέ μας. Η φιλανθρωπία έχει καταλήξει κοινωνικό γεγονός και life style ενώ η απάθεια και αδιαφορία στον άλλον, στον τρίτο λειτουργεί μονάχα ως «παρέλαση» στα αδιάφορα μάτια μας.
-Στον «Παράδρομο» υπάρχει χιούμορ, αυτοσαρκασμός, αλλά και μια δόση μελαγχολίας. Για εσάς το γέλιο είναι άμυνα, τρυφερότητα ή ένας τρόπος να αντέχεται η μνήμη;
Ναι είναι ένας συνδυασμός αισθαντικότητας, τρυφερότητας, χιούμορ, καταγραφής αληθινών συμβάντων αλλά και μελαγχολίας για αυτό που έφυγε και δεν πρόκειται να ξανάρθει. Το αυθόρμητο γέλιο για μένα είναι ένας τρόπος να «ξορκίσεις» τους δαίμονες που μπορεί να κρύβει η μνήμη.
-Το βιβλίο παρακολουθεί τον Ηρακλή στις πρώτες, αδέξιες απόπειρες ερωτικής μύησης — με μια γλώσσα που, όπως λέτε, είναι «συχνά ωμά αληθινή». Γιατί επιλέξατε να μην «μαλακώσετε» αυτές τις εμπειρίες;
Η επιλογή να αποδώσω ωμά και ρεαλιστικά τις εμπειρίες ερωτικής μύησης του Ηρακλή συνδέονται απόλυτα και με το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνονται και εξελίσσονται αυτές οι εμπειρίες. Δεν επέλεξα να τις «μαλακώσω» καθώς έτσι θα εξέλιπε το στοιχείο του ρεαλισμού στην ερμηνευτική της πραγματικότητας και ως εκ τούτου θα από μείωνε τη δύναμη της μνήμης. Ο Ηρακλής όπως αναφέρω δεν αφηγείται μόνο το πως έγινε άντρας αλλά και το πώς μεγαλώνει κανείς σε έναν κόσμο, σε μια κοινωνία που αλλάζει.
-Αναφέρετε ως αφορμή και τις διηγήσεις του Δαρείου για τα πορνεία της εποχής, που σας ξύπνησαν «ανεκπλήρωτες, κρυφές επιθυμίες» και «αδιέξοδα πάθη». Τι ρόλο παίζει στο βιβλίο η επιθυμία: ως μύηση, ως τραύμα ή ως κινητήριος δύναμη ενηλικίωσης;
Η διήγηση του Δαρείου ήταν η κύρια αφορμή για τη συγγραφή αυτής της νουβέλα. Μέσα από τις διηγήσεις του «ξύπνησαν» αυτά τα ασίγαστα εκπληρωμένα ή και ανεκπλήρωτα πάθη. Η επιθυμία καταγράφεται βασικά ως η κινητήρια δύναμη γνώσης, ως το σημείο συνάντησης της ενηλικίωσης με τον έρωτα και τα ιστορικά δρώμενα μιας άλλης εποχής.
-Στα ταβερνεία και στις «πικάντικες» ιστορίες περνά ένας κόσμος λαϊκός, χωρίς «περισπούδαστες αναλύσεις», που παλεύει για μεροκάματο και επιβίωση. Πώς βλέπετε σήμερα την «απλή σοφία» των ανθρώπων αυτών—και γιατί θέλατε να τη τιμήσετε λογοτεχνικά;
Η λαϊκή θυμοσοφία απλών, λαϊκών ανθρώπων βρίσκει πεδίο έκφρασης μέσα σε αυτά τα ταβερνεία, εκεί που εξελίσσονται διηγήσεις περιστατικών, προσωπικές ιστορίες καθημερινότητας με σοφία, πόνο και βαθύτερο νόημα, ιστορίες που μιλούν στην ψυχή όλων μας. Αυτές λοιπόν τις ιστορίες και αυτή τη σοφία ήθελα να αναδείξω.-Μέσα στο βιβλίο φαίνεται πως η ενηλικίωση δεν είναι μόνο ερωτική ή προσωπική, αλλά κοινωνική: μεγαλώνει κανείς «μέσα σε μια κοινωνία που αλλάζει». Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι ωριμάζουν σήμερα πιο γρήγορα, πιο αργά ή απλώς διαφορετικά;
Η ενηλικίωση προφανώς είναι πέρα από ερωτική, προσωπική είναι και κοινωνική αφού πάει «χέρι χέρι» με τα γεγονότα της εποχής. Οι κοινωνίες μετεξελίσσονται, αλλάζουν και μαζί αλλάζει και αυτή. Η ενηλικίωση είναι συνοδοιπόρος μεγάλων συμβάντων, κοινωνικών και πολιτικών που ωριμάζει στον καθένα διαφορετικά. Σε μένα η ενηλικίωση μάλλον τέμνεται αφού ένα μέρος της προσαρμόζεται στη νέα εποχή και ένα άλλο «κουβαλά» χαρακτηριστικά και συμπεριφορά μικρού παιδιού που παίζει σε αλάνες χωματόδρομους και παράδρομους.
-Γράφετε ότι η παλιά εικόνα της γειτονιάς μένει ανεξίτηλη και τη μεταφέρουμε στα παιδιά μας, σαν σκυτάλη. Τι θέλετε να πάρουν οι νεότεροι αναγνώστες από αυτό το βιβλίο: μια εποχή, μια αξία ή έναν τρόπο να κοιτάμε τη ζωή;
Ναι, είναι η εικόνα της γειτονιάς που έχω μεταφέρει και εγώ στα παιδιά μου Γιώργο και Κωνσταντίνο, αφού θέλω οι νεότερες γενιές μέσα από τον «παράδρομο» να δουν την εξέλιξη της γειτονιάς και τον μικρόκοσμό της μέχρι σήμερα. Γι’ αυτό και πρέπει να το διαβάσουν και να το αξιολογήσουν όχι μόνο σαν μια προσωπική μαρτυρία αλλά ως ένα ιστορικό ντοκουμέντο.
-Κλείνετε λέγοντας πως η ζωή είναι «ανάσες» και η γειτονιά ήταν «μια μεγάλη ανάσα». Αν ο «Παράδρομος» είναι μια ανάσα μνήμης, τι θα θέλατε να είναι για τον αναγνώστη: παρηγοριά, καθρέφτης ή μια μικρή αφύπνιση;
Η ζωή είναι συνεχόμενες ανάσες και κάθε ανάσα αναζωογονεί και ανανεώνει «το τρένο της ζωής». Η γειτονιά είναι μία μεγάλη ανάσα και ο «Παράδρομος» μια ανάσα μνήμης. Για δε τον αναγνώστη θα ήθελα ο «Παράδρομος» να είναι ένας καθρέφτης μνήμης που μέσα σε αυτόν καθρεφτίζονται τα ασήμαντα ή σημαντικά περιστατικά της ζωής. Και αυτό τελικά είναι Ζωή.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Ο Αντώνης Ζαΐρης γεννήθηκε στον Πειραιά. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές (ΜΒΑ) στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Η διδακτορική του διατριβή ήταν σε θέματα Συμπεριφοράς Καταναλωτή. Έχει υπηρετήσει για 32 χρόνια ως Διευθυντικό Στέλεχος Πωλήσεων και Μάρκετινγκ και Γενικός Διευθυντής σε διάφορες πολυεθνικές και μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις, ενώ έχει υπηρετήσει και το Δημόσιο μάνατζμεντ μέσα από θέσεις ευθύνης. Από το 2005 έως τον Ιούνιο του 2012 διετέλεσε Γενικός Διευθυντής του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Λιανικής Πωλήσεως Ελλάδος. Από τον Ιούλιο του 2012 έως τον Νοέμβριο του 2013, υπηρέτησε ως Γενικός Διευθυντής του Τμήματος Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών. Διετέλεσε επίσης Αναπληρωτής Εθνικός Εκπρόσωπος στη Διακυβερνητική Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ για την Αειφόρο Ανάπτυξη. Έχει επίσης διδάξει στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης καθώς και στα Πανεπιστήμια Τιράνων και Πράγας. Συμμετείχε σε πολλά διεθνή συνέδρια και έχει αρκετές ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις με το σύστημα κριτών. Έχει δώσει συνεντεύξεις σε γνωστές ελληνικές και ξένες εφημερίδες και είναι συγγραφέας 17 βιβλίων εκ των οποίων τα 10 τα έχει συγγράψει με τον Γιώργο Σταμάτη. Μεταξύ αυτών τα βιβλία: «Ποια Ανάπτυξη;», «Total Business Success», «Ο ρόλος του ηγέτη στη σύγχρονη Επιχείρηση», «Το Παγωμένο μέλλον», «Ανακαλύπτοντας τον τροχό – Σε αναζήτηση μιας νέας πολιτικής» και «Για ένα νέο δημοκρατικό πρότυπο»», αλλά και τα λογοτεχνικά βιβλία «Ανήσυχη περιπλάνηση», «Παγωμένος χρόνος», «Σκάλα μνήμης» και «Ύπουλη νύχτα». Έχει βραβευθεί για το σύνολο του έργου του από την Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας, τη Διεθνή Ακαδημία Ηγεσίας, τη Διεθνή Ακαδημία Τεχνών και το λογοτεχνικό περιοδικό Κέφαλος.
