Η Επανάσταση του 1821 έχει διεθνώς ξεχωριστή σημασία, γιατί επικράτησε όχι μόνο στο πλέον τυραννικό καθεστώς που υπήρχε μέχρι τότε στον κόσμο, αλλά και στην οικονομικά περισσότερο καθυστερημένη χώρα της εποχής, την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η αφετηρία εκκίνησης της οικονομικής ανάπτυξης της τότε απελευθερωμένης Ελλάδας είχε μια καθυστέρηση τουλάχιστον 100-200 χρόνια σε σύγκριση με τη βιομηχανική και αγροτική επανάσταση των χωρών της Ευρώπης. Η οικονομική απογείωση ήταν εξαιρετικά δύσκολη γιατί απουσίαζε η Επιχειρηματικότητα, δεν υπήρχαν κεφάλαια για ανασυγκρότηση της κατεστραμμένης και οικονομικά πλήρως καθυστερημένης Ελληνικής Οικονομίας κλπ. και μόνο η εμπορική ναυτιλία ήταν εξωστρεφής και ιδιαίτερα ανταγωνιστική. Ωστόσο η χρηματοδότηση της Επανάστασης και στη συνέχεια η οικονομική ανάπτυξη της ανεξάρτητης Ελλάδας στηρίχθηκε στην Ιδιωτική Οικονομία:

•      Η χρηματοδότηση των πολεμικών δαπανών καλύφθηκε από ιδιώτες: κυρίως από Έλληνες πλοιοκτήτες και εύπορους έμπορους και στη συνέχεια από ξένους κεφαλαιούχους αγοραστές ομολογιών δύο κρατικών δανείων.

•      Οι Έλληνες πλοιοκτήτες όχι μόνο στήριξαν ενεργά την Επανάσταση, αλλά μετά την Ανεξαρτησία αποτέλεσαν μόνιμα πλέον την κύρια δύναμη στήριξης της εξαιρετικά καθυστερημένης εθνικής οικονομίας με συνεχείς εισαγωγές συναλλάγματος.

•      Μετά την Εθνική Ανεξαρτησία η οικονομική ανασυγκρότηση πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά από τη σκληρή εργασία των πάμπτωχων Ελλήνων και των οικογενειών τους.

Δεν θα ήταν εφικτή η επιβίωση ενός πάμπτωχου Κράτους, η προσέλκυση μεγάλων επενδυτικών κεφαλαίων και η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας εάν δεν επικρατούσαν ο ρεαλισμός στο επίπεδο της διπλωματίας και ο περιορισμός του ρόλου του Κράτους στο ιδιοκτησιακό καθεστώς:

•      Οι πολύ καλές σχέσεις της Ελλάδας με τις τρεις Εγγυήτριες Δυνάμεις (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Ρωσία) άνοιξαν τον δρόμο για την ενσωμάτωση των Ιονίων Νήσων, της Θεσσαλίας και Άρτας και πολύ αργότερα της Κρήτης. Έτσι, με την υποστήριξη των Εγγυητριών Δυνάμεων δημιουργήθηκαν οι κατάλληλες συνθήκες για τη μεγέθυνση της εσωτερικής αγοράς.

•      Η πολιτική του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου για διανομή πολύ μεγάλων κρατικών εκτάσεων σε ακτήμονες από τις «εθνικές γαίες» προκάλεσε μια πραγματική «αγροτική επανάσταση»! Η κατάργηση του «Κράτους μεγαλογαιο-κτήμονα» με την υποκατάστασή του από ένα μεγάλο αριθμό ανεξάρτητων καλλιεργητών με ιδιόκτητες αγροτικές εκτάσεις έδωσε ισχυρή ώθηση στην προώθηση του εκσυγχρονισμού της εθνικής οικονομίας. Γιατί οι ιδιοκτήτες αγροτικών εκτάσεων έχουν πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες αύξησης της παραγωγικότητας σε σύγκριση με το «Κράτος μεγαλογαιοκτήμονα».

•      Το κοινοβουλευτικό σύστημα αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό όταν στήριξε ενεργά τις επιχειρηματικές πρωτοβουλίες μέσα από ένα καθεστώς σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών και ελευθερίας των εμπορικών συναλλαγών (συμμετοχή στη Λατινική Νομισματική Ένωση). Αυτή η πολιτική απέδωσε ιδιαίτερους καρπούς για την επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης μέσω της πραγματοποίησης μεγάλων επενδύσεων (σιδηροδρομικά δίκτυα, μεγάλα τεχνικά έργα) προς τα τέλη του 19ου αιώνα.

•      Το ισχυρό επιχειρηματικό δυναμικό συνέβαλε όχι μόνο στην επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και στην αντιμετώπιση μεγάλων κοινωνικών δυσκολιών. Στην Ελλάδα του 19ου αιώνα οι μεγάλοι ευεργέτες επιτέλεσαν ένα μοναδικό κοινωνικό έργο για τη χρηματοδότηση πολλών κοινωφελών ιδρυμάτων. Η Κοινωνική Πολιτική στην Ελλάδα αναπτύχθηκε από τους ιδιώτες, αφού το Κράτος είχε μόνιμα μεγάλα ελλείμματα και δυσθεώρητα εξωτερικά χρέη. 

Η «Μεγάλη Ιδέα» ολοκλήρωσε την Εθνική Παλιγγενεσία γιατί υιοθετήθηκαν πολιτικές ρεαλισμού σε ότι αφορά στις διεθνείς συμμαχίες και στην προώθηση της επιχειρηματικότητας για τη δημιουργία μιας ισχυρής Εθνικής Οικονομίας και Άμυνας.

Στη νέα εποχή που ζούμε -  με τους έντονους οικονομικούς ανταγωνισμούς, τη  χαλάρωση των διεθνών σχέσεων και τους πολέμους - ο Λαός μας χρειάζεται να στρατευθεί γύρω από μια «Νέα Μεγάλη Ιδέα». Είναι αναγκαίο ένα νέο Εθνικό Όραμα που θα συσπειρώνει πολιτικές δυνάμεις για μια διεθνώς ανταγωνιστική Ελληνική Οικονομία. Γιατί μόνο μια σύγχρονη Εθνική Οικονομία μπορεί να αποτελεί πυλώνα για μια ισχυρή Εθνική Άμυνα.

*Απόσπασμα από τον πρόλογο του Δημήτρη Μανιατάκη στο δίτομο έργο  του Κίμωνα Στεριώτη «ΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗ (18ος και 19ος αιώνας – ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ», που κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες από τις Εκδόσεις Λειμών