Πρόκειται για μια έκθεση 48 ζωγραφικών έργων που αντλεί έμπνευση από την ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη, μέσα από την οποία η αυτογνωσία, η ερωτική επιθυμία, η ιστορική μνήμη και η αίσθηση της παρακμής μετασχηματίζονται σε εικαστική εμπειρία.
Η έκθεση δεν περιορίζεται σε μια τυπική απόδοση τιμής προς τον μεγάλο ποιητή, αλλά επιχειρεί να τον επανασυστήσει στη σύγχρονη Κωνσταντινούπολη μέσα από τη γλώσσα της εικαστικής τέχνης. Στους τοίχους του Σισμανογλείου, στίχοι και μικρά πεζά όπως η «Πόλις», τα «Τείχη» και το «Είδωλον», μαζί με πορτρέτα ποιητών και λογοτεχνών, εξεικονίζονται για να ερμηνεύσουν το καβαφικό σύμπαν.
Στο επίκεντρο αυτής της δημιουργικής συνάντησης βρίσκεται ο Γιώργος Κεβρεκίδης, ένας από τους σημαντικούς Έλληνες ζωγράφους της νέας γενιάς, του οποίου η διαδρομή από τη Χαλκίδα έως την Κωνσταντινούπολη συγκροτεί ένα ιδιαίτερο καλλιτεχνικό αφήγημα. Η σχέση του με τον Καβάφη δεν είναι επιφανειακή, αλλά βαθιά υπαρξιακή: ο ποιητής γίνεται συνομιλητής, καθρέφτης και ταυτόχρονα ο εσωτερικός οδηγός του.
Παράλληλα, η παρουσία της Τουρκάλας μελετητού της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Ασλί Νταμάρ Τσακμάκ, στα εγκαίνια της έκθεσης λειτούργησε όχι απλώς ως επιστημονική συμβολή, αλλά ως ουσιαστικός ερμηνευτικός κρίκος ανάμεσα στον καβαφικό λόγο και το σημερινό του αποτύπωμα στην Τουρκία.
Με τη βαθιά της γνώση για το έργο του Καβάφη και τη διαδρομή του από την Αλεξάνδρεια έως την Κωνσταντινούπολη, η Τσακμάκ ανέδειξε τη διαχρονική κινητικότητα της καβαφικής ποίησης και την ικανότητά της να υπερβαίνει γεωγραφικά και πολιτισμικά σύνορα. Η συμβολή της προσέδωσε στην έκθεση μια επιπλέον διάσταση ερμηνείας, φωτίζοντας το καβαφικό σύμπαν όχι μόνο ως ελληνικό λογοτεχνικό φαινόμενο, αλλά ως παγκόσμιο πεδίο στοχασμού και διαλόγου που εξακολουθεί να συνομιλεί ενεργά με το παρόν.
Η «συνομιλία» του ζωγράφου με τον ποιητή πέρα από τον χρόνο
Υπάρχουν πόλεις που δεν κατοικούνται απλώς - κατοικούν εκείνες μέσα σου.
Κι η Κωνσταντινούπολη δεν αποτελεί απλώς έναν κοινό τόπο στη διαδρομή του Γιώργου Κεβρεκίδη και του Κ. Π. Καβάφη· αλλά έναν μοιραίο σταθμό που σφραγίζει, με τρόπο παράλληλο και βαθιά συμβολικό, την καλλιτεχνική τους πορεία. Και για τους δύο, η παραμονή στην Πόλη διαρκεί τρία καθοριστικά χρόνια - μια σύμπτωση που μοιάζει να υπερβαίνει το τυχαίο και να εγγράφεται σε μια ιδιότυπη δημιουργική συγγένεια.
Η Κωνσταντινούπολη γίνεται για τον Καβάφη μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης και γράφει τα ποιήματα "Leaving Therápia" (1882), "Ο Βεϊζαδές προς την ερωμένην του" (1884), το "Dünya Güzeli" (1884) (με αραβική γραφή στο χειρόγραφο που μεταφράζεται ως "η ωραία του ντουνιά") και το "Νιχώρι" (1885).
Ο Γιώργος Κεβρεκίδης, αντίστοιχα, ζωγραφίζει στην Κωνσταντινούπολη τα «Πρόσωπα της Πόλης», μία σειρά πορτραίτων με τις πολλαπλές φιγούρες της Πόλης. Μουσουλμάνες γυναίκες που δεν ακολούθησαν τον εξευρωπαϊσμό, Ρωμιές στα φορτωμένα με διακοσμητικά σαλόνια τους, Μαυροθαλασσίτες μετανάστες που βγάζουν το ψωμί της μέρας παίζοντας κεμεντζέ, χριστιανοί κληρικοί που ακουμπούν στο μισοσκόταδο στα στασίδια των ναών, πραματευτές της Ανατολίας που προτιμούν γωνιές στο τσαρσί κι αποφεύγουν τους ουρανοξύστες.
Η Πόλη, για αμφότερους, δεν είναι απλώς σκηνικό - είναι καταλύτης
Σχεδόν σαν να είχαν δώσει υποσυνείδητα ένα ραντεβού, ο Κεβρεκίδης «συναντά» τον Καβάφη στο Νιχώρι του Βοσπόρου μεταξύ 2016-2018 και γίνεται η αφετηρία μιας εικαστικής αναζήτησης που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Εκεί που αντίστοιχα -έναν αιώνα πριν (1882-1885)- ο Καβάφης γνωρίζει έναν βαθιά εσωτερικό, οικουμενικό ποιητικό κόσμο.
Πρόκειται για μια βαθιά βιωματική επανασύνδεση. Αν και ο εμβληματικός στίχος του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη «Η πόλις θα σε ακολουθεί...» δεν αναφέρεται στην Κωνσταντινούπολη, εντούτοις μοιάζει να αποκτά μια σχεδόν προφητική διάσταση: η Κωνσταντινούπολη φαίνεται να συνοδεύει διαχρονικά τόσο τον ίδιο τον ποιητή όσο και τον ζωγράφο, 93 χρόνια μετά τον θάνατό του (1933).
«Τείχη»: η αρχή της σιωπηρής συνομιλίας
Η σχέση του Κεβρεκίδη με τον Καβάφη δεν γεννήθηκε ξαφνικά, αλλά οικοδομήθηκε σταδιακά - όπως ακριβώς τα «Τείχη» του Αλεξανδρινού ποιητή. Ήδη από το 2013 στη Χαλκίδα, ο καλλιτέχνης επιχειρεί μια πρώτη εικαστική προσέγγιση με τον ποιητή, ζωγραφίζοντας το ομότιτλο έργο «Τα τείχη».
Αντιμέτωπος με προσωπικά αδιέξοδα και εσωτερικούς περιορισμούς, αναρωτιέται αν τα «μεγάλα κι υψηλά τείχη» που υψώνει ο άνθρωπος γύρω του είναι τελικά καταφύγιο ή φυλακή. Σε αυτή την περίοδο του καλλιτέχνη, η καβαφική ποίηση λειτουργεί ως καθρέφτης, αλλά και ως πρόκληση: να μετατραπεί ο εσωτερικός εγκλωβισμός σε δημιουργική ύλη.
Συνάμα, η τυχαία συνάντησή του με το ημερολόγιο του Καβάφη, γνωστό ως «Κωνσταντινουπολιάδα», θα σταθεί για τον ίδιο καθοριστική. Οι ελλείπουσες σελίδες του, φορτισμένες με μυστήριο και πιθανή αυτολογοκρισία, θα λειτουργήσουν ως αφετηρία για μια βαθύτερη διερεύνηση της ζωής και του έργου του. Ο Καβάφης λειτούργησε για τον καλλιτέχνη ως σημείο ταύτισης και εσωτερικής αναγνώρισης, επιτρέποντάς του να μετατρέψει τον ποιητικό λόγο σε εικαστική πράξη.
Τα 48 συνολικά έργα της έκθεσης (διπλά πορτραίτα του καλλιτέχνη με τον ποιητή, εν είδει φανταστικής συνομιλίας, ζωγραφικές συνθέσεις που οπτικοποιούν μικρά πεζά, ή στίχους ποιημάτων, πορτρέτα ποιητών που εμπνεύστηκαν από τον Καβάφη, ή ποιητών -Ελλήνων και Τούρκων του 20ου αιώνα- με θεματικό άξονα τον έρωτα και τα ερωτικά πάθη, αλλά και μία "Πόλη εν χρωματική καμίνω", που χρωματίζει τα αισθήματα που νιώθει κάποιος όταν αγναντεύει το Πολίτικο δείλι) συνιστούν κατά βάση ψυχολογικά πορτρέτα με έμφαση στο βλέμμα, τη στάση του σώματος, την έκφραση των αποτυπωμένων προσώπων. Κυρίαρχη μορφή αυτή του Καβάφη, αφήνοντας συχνά αδούλευτο το υπόλοιπο λευκό του καμβά ή του χαρτιού, για να ξεπροβάλλουν αφτιασίδωτες οι μορφές.
Όταν σχεδιάζει ένα πρόσωπο ο Γιώργος Κεβρεκίδης δεν εστιάζει στα αναγνωρίσιμα «προσωπικά» χαρακτηριστικά. Αντίθετα, - ορμώμενος από την προπαίδειά του και ως πολιτικός μηχανικός - κοιτάζει τα οβάλ, τα ορθογώνια, τα τρίγωνα και τους κύκλους από τα οποία αποτελείται το πρόσωπο μπροστά του, και στη συνέχεια τα ανασυνθέτει πάνω στη λευκή επιφάνεια. Ούτε χάνεται στις λεπτομέρειες του στόματος, των ματιών ή των μαλλιών. Ζωγραφίζει όχι το ίδιο το αντικείμενο, αλλά την επίδραση που εκείνο ασκεί.
Περισσότερα στο ΑΠΕ - ΜΠΕ
