Το πρόγραμμα «Ζωντανοί Ελαιώνες», που εφαρμόζεται σε ελαιώνα στην περιοχή Κάκκαβα Τριφυλίας, αλλά και σε άλλους ελαιώνες στη Μεσσηνία και τη Κρήτη, έρχεται να επαναπροσδιορίσει τις καλλιεργητικές μεθόδους και ουσιαστικά να τις βάλει πάλι στις αρχικές τους βάσεις. Βασικός στόχος του προγράμματος είναι η ενίσχυση της βιοποικιλότητας και η αποκατάσταση της φυσικής ισορροπίας στο αγροτικό περιβάλλον. Μέσα από την υιοθέτηση πρακτικών όπως η μείωση των χημικών εισροών, η προστασία της αυτοφυούς βλάστησης και η ενίσχυση των ωφέλιμων οργανισμών, ο ελαιώνας αποκτά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε ασθένειες και ακραίες καιρικές συνθήκες. Παράλληλα, η βελτίωση της υγείας του εδάφους οδηγεί σε καλύτερη συγκράτηση υγρασίας και θρεπτικών στοιχείων, συμβάλλοντας τόσο στη σταθερότητα της παραγωγής όσο και στη μείωση του κόστους για τον παραγωγό, ενώ παρέχεται και πιστοποίηση στο τελικό προϊόν που μπορεί να του δώσει προστιθέμενη αξία.
Είναι ένα πρόγραμμα που υλοποιείται από το Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών και Αμπέλου του ΕΛΓΟ Δήμητρα στα Χανιά, σε συνεργασία με το ΕΛΓΟ Δήμητρα Καλαμάτας, πανεπιστημιακούς και άλλους φορείς από Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία και Ελλάδα. Οι ερευνητές του προγράμματος, μαθητές του Γενικού Λυκείου Κυπαρισσίας, γεωπόνοι και αγρότες της περιοχές βρέθηκαν στο αγρόκτημα του Λουκιανού Γκόγκα στο Κάκκαβα Τριφυλίας όπου έχει ενταχθεί πιλοτικά στο συγκεκριμένο πρόγραμμα τη τελευταία τριετία, ώστε να ενημερωθούν τόσο για το πρόγραμμα, αλλά και για τις παρεμβάσεις που έγιναν για την ενίσχυση της βιοποικοιλότητας στο συγκεκριμένο αγρόκτημα.
Μιλώντας για το συγκεκριμένο πρόγραμμα ο Γιώργος Κουμπούρης ερευνητής στο Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών και Αμπέλου του ΕΛΓΟ Δήμητρα στα Χανιά, τόνισε: « Στο πρόγραμμα «Ζωντανοί Ελαιώνες» συμμετέχουν φορείς από Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία και Ελλάδα. Είναι μια προσπάθεια εδώ και δέκα χρόνια να αναδείξουμε τον ελαιώνα ως πολύ σημαντικό εργαλείο προστασίας της φύσης και ταυτόχρονα βιώσιμης γεωργίας. Αυτό που θέλουμε είναι να προστατεύσουμε τη φύση αλλά να δώσουμε στο παραγωγό μια λύση, μια διέξοδο βιώσιμη οικονομικά, γιατί δεν υπάρχει φιλοπεριβαλλοντική βιωσιμότητα χωρίς οικονομική βιωσιμότητα.
Η ιδέα είναι ότι παρεμβαίνουμε στον ελαιώνα, βοηθάμε τον ελαιώνα, αναδεικνύουμε το ρόλο του, να είναι πιο φιλόξενος. Να είναι πιο φιλόξενος σε όλες τις μορφές ζωής και στα ωφέλιμα, όπου ένα ωφέλιμο μπορεί να καταπολεμήσει ένα εχθρό της ελιάς και να μειώσουμε τα φυτοφάρμακα. Επίσης τα πουλιά παίζουν ένα συγκεκριμένο ρόλο στον ελαιώνα, για παράδειγμα η κουκουβάγια μπορεί να φάει μέχρι και 1000 ποντίκια. Όλα αυτά μπορεί να είναι σύμμαχοι του παραγωγού.
Αναδεικνύουμε τον ελαιώνα ως ένα φιλόξενο περιβάλλον για όλες τις μορφές ζωής, δίνουμε καλές πρακτικές καλλιέργειας στο παραγωγό, συνδυάζουμε οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα και στο τέλος πιστοποιούμε το προϊόν και τον ελαιώνα ώστε να ξεχωρίσει στο ράφι και να πάρει μια προστιθέμενη αξία. Ταυτόχρονα δίνουμε και ένα παράθυρο αγροτουρισμού για τον παραγωγό, άρα σε τουριστικές περιοχές είναι μια τεράστια ευκαιρία να αξιοποιήσουμε αυτή τη συνύπαρξη.
Στον ελλαδικό χώρο περάσαμε κάποιες δεκαετίες πολύ μεγάλης εντατικοποίησης της γεωργίας, που σε κάποιο βαθμό το παρακάναμε με τα φυτοφάρμακα και τα λιπάσματα, φάνηκε όμως, ότι λόγω αφενός του υψηλού κόστους των εφοδίων και αφετέρου μια σταδιακής αλλαγής της νοοτροπίας, ότι είμαστε σε μια φάση που υπάρχει στροφή σε οικολογικά συστήματα καλλιέργειας. Το μέλλον είναι γεωργία με φιλοπεριβαλλοντικά συστήματα και ποιότητα, ο παραγωγός για να επιβιώσει στο μέλλον θέλει, οικολογική καλλιέργεια, ποιότητα στο προϊόν του, συνεργασία σε ομάδες παραγωγών και τυποποίηση, σε συνδυασμό με το τουρισμό. Λένε ότι προσπαθούμε να αυξήσουμε τις εξαγωγές, στη πραγματικότητα οι εξαγωγές είναι εδώ, έχουμε τόσα εκατομμύρια τουρίστες. Εδώ είναι οι πελάτες. Υπάρχει τεράστια ζήτηση από τουρίστες που θέλουν να αφιερώσουν μια ημέρα των διακοπών τους να πάνε σε ένα αγρόκτημα. Υπάρχουν οι προοπτικές, από εκεί που μιλάνε για κίνδυνο εγκατάλειψης της ελαιοκομίας, να είναι μια επικερδής δραστηριότητα επικερδής για το περιβάλλον και για τη τοπική κοινωνία. Πραγματικά οι «Ζωντανοί Ελαιώνες», συνδυάζουν τα στοιχεία που θα είναι η ελαιοκαλλιέργεια του μέλλοντος για την Ελλάδα. Δεν μπορούμε να πάμε σε εντατικά συστήματα όπως άλλες χώρες, όμως έχουμε όλα τα στοιχεία, φανταστικό τοπίο, ιστορία, πολιτισμό, οικολογική καλλιέργεια, ποιότητα, για να διατηρήσουμε και να πάμε σε πάρα πολύ υψηλό επίπεδο τη καλλιέργεια της ελιάς».
Η Ιωάννα Μιχαήλ από το ΕΛΓΟ Δήμητρα Καλαμάτας επισήμανε: «Είμαστε στη τελευταία φάση του προγράμματος, έχουν υπάρξει τρεις φάσεις μέχρι τώρα. Στη πρώτη, βλέπουμε το πεδίο που είναι να γίνει παρέμβαση, παίρνουμε εδαφολογικά δείγματα, δείγματα βιοποικιλότητας, κάνουμε μετρήσεις στη φυτική κάλυψη, ποια έντομα, ποια πουλιά υπάρχουν, δηλαδή όλες τις παραμέτρους που θέλουμε να αξιολογήσουμε. Στη δεύτερη φάση, μπαίνουμε στη διαδικασία των παρεμβάσεων. Οι παρεμβάσεις αυτές κυρίως είναι καλλιεργητικά, η μικρή χορτοκοπή που θα πρέπει να γίνει το πολύ 1-2 φορές τον χρόνο, για να υπάρχει ζωντανή φυτοκάλυψη. Μετά υπάρχουν κάποιες υποδομές που έχουν μπει, που βασίζονται στη δημιουργία φυσικών ενδιαιτημάτων για διάφορά είδη , όπως πτηνά και έντομα. Έχουν μπει φωλιές σε στύλους και δέντρα, διάφορα φυτά της μακίας βλάστησης, υπάρχει μια βιοποικιλότητα. Ακόμη έχουν δημιουργηθεί λιθοδομές για τη φιλοξενία περισσότερων μυρμηγκιών, αραχνών και σκαθαριών τα οποία σαν γένη μας ενδιαφέρουν πολύ καθώς συμβάλουν στη βιολογική καταπολέμηση του δάκου. Είναι μια φιλοσοφία βιολογικής καταπολέμησης, όπου το σύστημα αυτοτροφοδοτείται και παράλληλα αυτοσυντηρείται. Ακόμη σαν υποδομή, σημαντικό είναι να μπουν μέρη όπου θα πίνουν νερό διάφορα ζώα.
Η τρίτη φάση είναι ότι κάνουμε τις μετρήσεις που κάναμε στη πρώτη για να δούμε και να συγκρίνουμε όχι μόνο το συγκεκριμένο αγρόκτημα αλλά και τα αγροκτήματα που δεν εφαρμόζεται το πρόγραμμα. Έχουμε δει αρκετές διαφορές σε πληθυσμούς και στη βιοποικοιλότητα των πληθυσμών, στα πουλιά και στα έντομα αλλά και στη βελτίωση του εδάφους. Σίγουρα τα αγροκτήματα που εφαρμόζουν χημικές μεθόδους είναι εξαρτώμενα κυρίως από εξωτερικούς πόρους και εισροές που όσο πάει αυξάνει περισσότερο η τιμή τους και παράλληλα μειώνεται σταδιακά η ποιότητα του εδάφους και κατά συνέπεια και η ποιότητα του ελαιολάδου και η παραγωγικότητα του δέντρου.
Ο γεωπόνος πρώην διευθυντής της ΔΑΟΚ Τριφυλίας Αντώνης Παρασκευόπουλος σημείωσε: «Το ελαιοπερίβολο του κ. Γκόγκα, μια έκταση 36 στρέμματα έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα «Ζωντανοί Ελαιώνες». Έχουν γίνει δράσεις για 3 συνεχή χρόνια για τη μελέτη της ωφέλιμης πανίδας, τον εμπλουτισμό της, τη διατήρηση της και την αξιοποίηση της. Θέλουμε να δείξουμε μέσα από το πρόγραμμα αυτό ότι η διαχείριση της ελαιοκαλλιέργειας πλέον πρέπει να γίνεται χωρίς καθόλου χημικές εισροές, με αξιοποίηση της αυτοφυούς βλάστησης με αξιοποίηση της ωφέλιμης πανίδας της περιοχής, της μηχανικής καλλιέργειας, των καλλιεργητικών μέτρων και μόνο.
Όλη αυτή η διαδικασία ολοκληρώνεται με μεγάλη επιτυχία, αγκαλιάστηκε από τους νέους της περιοχής και με πολύ ενδιαφέρον έχει γίνει επισκέψιμο το κτήμα για νέους ανθρώπους, νέους αγρότες, μαθητές, φοιτητές, εμείς με τη συμμετοχή μας συμβάλλαμε να υλοποιηθεί ένα θαυμάσιο πρόγραμμα, το οποίο μπορεί να αποτελέσει πιλότο στη περιοχή. Δε θέλουμε μόνο να έχουμε ένα ελαιόλαδο ποιοτικό, ΠΟΠ, το οποίο να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των καταναλωτών, θέλουμε να λαμβάνουμε ιδιαίτερη μέριμνα για το περιβάλλον, να ενσωματώνει το προϊόν μέριμνα για το περιβάλλον, να δείχνουμε τον τρόπο που παράγουμε, η ελαιοκαλλιέργεια στη περιοχή να είναι ξεχωριστή. Να στρέψουμε τους παραγωγούς μας σε αυτή τη λογική καλλιέργειας που είναι σήμερα και τάση και απαίτηση των αγορών και να έχουμε ένα προϊόν το οποίο θα ενσωματώνει όλα αυτά.
Η χώρα μας έχει ζωντανούς ελαιώνες ακόμη, σε σχέση με την Ισπανία, για αυτό και θέλουμε να διαφοροποιήσουμε το καλλιεργητικό προφίλ, για να έχουμε στη ταυτότητα μας και τέτοιες πρακτικές καλλιέργειας».
Ο Λουκιανός Γκόγκας το αγρόκτημα του οποίου συμμετέχει σε αυτό το πρόγραμμα υπογράμμισε «σε επικοινωνία με το κ. Παρασκευόπουλο μας πρότεινε αυτό το πρόγραμμα, το οποίο εμβαθύνει στη βιοποικοιλότητα του ελαιώνα μας. Αυτό γίνεται με την εγκατάσταση διάφορων αρωματικών φυτών, φωλιές για πουλιά , τα οποία πουλιά αλληλεπιδρούν με τα έντομα , νυχτερίδες , παρατήρηση της άγριας ζωής χλωρίδας και πανίδας. Όλα αυτά αυξάνονται και έχει ως σκοπό την καλύτερη ποιότητα του ελαιώνα μας και του προϊόντος που παράγουμε, ενώ μας δίνει και μια πιστοποίηση η οποία επιβεβαιώνει ότι είμαστε στο πρόγραμμα «Ζωντανοί Ελαιώνες». Το οποίο έχει καλύτερο οικονομικό αντίκτυπο για το προϊόν. Επιπλέον μπορούμε να κάνουμε επιμορφωτικές δράσεις στο αγρόκτημα μας ώστε το πρόγραμμα να πάρει μεγαλύτερη διάσταση στους ελαιώνες της περιοχής. Ένα πρόγραμμα που αφήνει τη φύση να κάνει όλη τη δουλειά που κάνουν τα φυτοπροστατευτικά , δε θέλουμε τα χημικά, σκοτώνουν τον ελαιώνα».
