Βρισκόμαστε στη φάση ολοκλήρωσης των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ. Οι πόροι αυτοί αποτέλεσαν το «καύσιμο» της ελληνικής οικονομίας. Η αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης και η μείωση της ανεργίας οφείλονται σε αυτούς τους πόρους, στον τουρισμό και στις επενδύσεις σε ακίνητα για την απόκτηση Golden Visa.
Νέο Ταμείο Ανάκαμψης δεν πρόκειται να υπάρξει, ενώ και οι πόροι του νέου ΕΣΠΑ θα είναι περιορισμένοι. Το έλλειμμα των δημόσιων επενδύσεων θα φανεί άμεσα. Ήδη οι δήμαρχοι έχουν αντιληφθεί το πρόβλημα και αναζητούν πρόγραμμα, για να ρίξουν λίγη άσφαλτο και να κλείσουν καμιά λακκούβα. Η εποχή των αναπλάσεων και των βιοκλιματικών κυβόλιθων τελειώνει και πλέον εκφράζονται φόβοι ότι δεν θα υπάρχουν δυνατότητες ούτε για βασικές συντηρήσεις υποδομών.
Ο τουρισμός έχει στηρίξει την ελληνική οικονομία όλα τα χρόνια της κρίσης, αλλά έχει φτάσει πλέον στα όριά του. Υπάρχει αισιοδοξία ότι θα διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα, με οριακές βελτιώσεις. Ωστόσο, επειδή πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σε εξωτερικούς παράγοντες προϊόν, κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος. Σε κάθε περίπτωση, στην καλύτερη εκδοχή, θα συνεχίσει να αποδίδει τα σημερινά επίπεδα εισοδήματος και απασχόλησης.
Στον τομέα των ακινήτων και της οικοδομής επικρατεί ανησυχία. Οι τιμές είναι ιδιαίτερα υψηλές, οι τράπεζες δεν χορηγούν εύκολα δάνεια, τα επιτόκια παραμένουν αυξημένα, πολλά ακίνητα μένουν κλειστά, οι πλειστηριασμοί εντείνονται, η Golden Visa δημιουργεί νέες ανισορροπίες, ενώ οι επενδύσεις σε βραχυχρόνιες μισθώσεις φρενάρουν.
Στον αγροτικό τομέα, η έλλειψη εργατικών χεριών, σε συνδυασμό με την εγκατάλειψη της υπαίθρου από τους νέους, δεν δημιουργεί προσδοκίες. Στην καλύτερη περίπτωση, τα πράγματα θα συνεχίσουν να κινούνται με τον σημερινό ρυθμό. Το πιθανότερο, όμως, είναι να υπάρξει μείωση παραγωγής και εισοδήματος.
Στον δευτερογενή τομέα δεν καταγράφονται δυναμικές επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας. Υπάρχουν κάποιες παραδοσιακές βιομηχανίες, που συνεχίζουν να προσφέρουν στην οικονομία. Οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας αντικαθιστούν ουσιαστικά την εκμετάλλευση του λιγνίτη, χωρίς να ενισχύουν ουσιαστικά την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Η οικονομία της χώρας δεν απέχει πολύ από τη φάση στην οποία βρισκόταν πριν από τη χρεοκοπία, ενώ η δημογραφική βόμβα έχει ήδη ενεργοποιηθεί, απειλώντας να τινάξει τα πάντα στον αέρα. Η ανάπτυξη είναι αναιμική, χωρίς βάθος και ιδιαίτερα επισφαλής. Την ίδια ώρα, τα εισοδήματα των πολιτών παραμένουν από τα χαμηλότερα στην Ε.Ε., με την ακρίβεια να τα διαβρώνει. Οι χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας οδηγούν τους νέους σε έξοδο από τη χώρα, ενώ η έλλειψη προοπτικής γεννά απογοήτευση, αλλά και θυμό.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κινούνται τα πράγματα και στη Μεσσηνία. Ο αγροτικός τομέας έχει ταυτιστεί με την ελαιοκαλλιέργεια και μια κακή χρονιά, όπως η φετινή, αρκεί για να βυθίσει τα πάντα, κάτι που είναι πλέον ορατό σε όλους τους τομείς της τοπικής οικονομίας. Ο τουρισμός βρίσκεται ακόμη σε νηπιακό στάδιο και δεν μπορεί να αναπληρώσει το εισόδημα, ενώ ο δευτερογενής τομέας παραμένει στάσιμος. Οι δημόσιες επενδύσεις που έγιναν σε έργα υποδομής δεν έχουν αποδώσει, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στις αναπλάσεις, το αποτύπωμά τους θα εξανεμιστεί με την ολοκλήρωσή τους. Το χειρότερο, σε τοπικό επίπεδο, είναι ότι κανείς δεν φαίνεται να ανησυχεί για τη μείωση του εισοδήματος και την ερήμωση της υπαίθρου στη Μεσσηνία.
Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις για τη Μεσσηνία και για τη χώρα συνολικά. Τα πράγματα μπορούν να πάνε μπροστά μόνο όταν όλοι αντιληφθούν ότι τα μικρά βήματα που σήμερα γίνονται, δεν αρκούν για να βελτιωθεί αισθητά η κατάσταση και να κλείσει το χάσμα με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. Χρειάζονται άλματα, αλλά κανείς δεν αποφασίζει να τα πραγματοποιήσει, καθώς υπάρχει ο φόβος του ρίσκου. Υπάρχει, βέβαια, πάντα ο κίνδυνος να γίνει άλμα στο κενό, κυνηγώντας εύκολες και ανώδυνες λύσεις. Η απογοήτευση και ο θυμός κυριαρχούν στην κοινωνία και αυτό ενδέχεται να είναι το πιο επικίνδυνο στοιχείο, γιατί φέρνει πιο κοντά το απερίσκεπτο άλμα στο κενό.
panagopg@gmail.com
