Στη συνάντηση του βουλευτή Μεσσηνίας Περικλή Μαντά με εκπροσώπους των αγροτών δεν ειπώθηκε κάτι καινούργιο. Τα ίδια και τα ίδια ανακυκλώνονται κάθε φορά που γίνεται μια συζήτηση για τα αγροτικά προβλήματα της περιοχής αλλά και της χώρας. Μικρός κλήρος, έλλειψη κουλτούρας συνεργασίας, υψηλό κόστος παραγωγής, ελλιπείς υποδομές σε άρδευση και οδοποιία και, βεβαίως, ανυπαρξία εργατικών χεριών. Η ύπαιθρος πλέον έχει ελάχιστες οικογένειες και κατοικείται από ανθρώπους προχωρημένης ηλικίας.
Το ερώτημα λοιπόν είναι αν μπορεί να υπάρξει προοπτική και αν το συγκεκριμένο μοντέλο μπορεί με κάποιο τρόπο να διασωθεί. Η απάντηση είναι προφανώς αρνητική. Το μοντέλο με το οποίο λειτουργούσε ο αγροτικός χώρος και η ελληνική ύπαιθρος, έχει τελειώσει. Όσες συσκέψεις και αν γίνουν, όσες αγωνιστικές διεκδικήσεις και αν πραγματοποιηθούν, είναι πρακτικά αδύνατο να αναστηθεί κάτι που έχει τελειώσει. Το οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που επικρατεί στη χώρα, την Ε.Ε. και τον κόσμο συνολικά έχει μεταβληθεί και επηρεάζει τον αγροτικό τομέα και την ύπαιθρο συνολικά.
Η αγροτική παραγωγή και γενικά η οικονομία στην παραγωγή τροφίμων έχει μπει σε ένα νέο πλαίσιο. Η σταφίδα, για παράδειγμα, δεν μπορεί να αναστηθεί όσες ανακοινώσεις και αν βγάλει ο αγωνιστικός σύλλογος της Πέρα Παναγιάς και όσα αγροτικά μπλόκα και να στήσουν οι αγωνιστές της Κόκκινης Ραχούλας, γιατί πολύ απλά δεν αποτελεί πλέον διατροφική επιλογή των καταναλωτών. Η σταφίδα αποτέλεσε βασικό προϊόν σε μια εποχή που έπαιζε κυρίαρχο διατροφικό ρόλο, αυτό πλέον δεν υπάρχει. Το να περιμένει κάποιος ότι το κράτος μπορεί να το αναστήσει δεν αποτελεί απλώς υπερβολική φιλοδοξία, αλλά σύγκρουση με την πραγματικότητα.
Ο τρόπος παραγωγής τροφίμων έχει επίσης μεταβληθεί. Η επιστημονική γνώση και η τεχνολογία δημιουργούν νέες συνθήκες, τις οποίες δεν μπορούν να ακολουθήσουν οι μικροκαλλιεργητές της Μεσσηνίας. Η παραγωγή ελαιολάδου στηρίζεται όλο και περισσότερο στη χρήση νέων τεχνολογικών μέσων, με μείωση των εργατικών χεριών και, βεβαίως, του κόστους παραγωγής. Όταν ο Μεσσήνιος αγρότης δουλεύει ακόμα με δέμπλα και ψεκαστήρα, ενώ άλλοι μαζεύουν με μηχανήματα και ραντίζουν με ντρόουν, είναι προφανές ότι δεν μπορεί να ακολουθήσει σε τιμές και συνολικά στον ανταγωνισμό στο πεδίο του διεθνούς ανταγωνισμού.
Οι συζητήσεις και οι αγωνιστικές κινητοποιήσεις για τη διατήρηση του σημερινού μοντέλου στον αγροτικό τομέα είναι καταδικασμένες σε αποτυχία. Το μόνο που προσφέρουν τα διάφορα μέτρα που λαμβάνονται, είναι να δώσουν παράταση ζωής σε έναν ασθενή που έχει πάρει πορεία χωρίς επιστροφή. Δυστυχώς κανείς δεν θέλει να παραδεχτεί ότι αυτό το μοντέλο δεν μπορεί να διασωθεί, με αποτέλεσμα να μην ξεκινά η πραγματική συζήτηση για τη δημιουργία ενός αγροτικού τομέα ανταγωνιστικού και οικονομικά ανθηρού.
Η παραγωγή τροφίμων στη χώρα συνολικά και στη Μεσσηνία ειδικότερα θα πρέπει να στηριχθεί στα ποιοτικά χαρακτηριστικά και στην προβολή του μοντέλου της μεσογειακής διατροφής. Ο στόχος πρέπει να είναι προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας σε τιμές προσιτές για τον καταναλωτή. Αυτό απαιτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο παραγωγής και κυρίως στο μέγεθος των εκμεταλλεύσεων. Το σημερινό μοντέλο με τις χιλιάδες μικροϊδιοκτησίες και τους ερασιτέχνες ή ετεροαπασχολούμενους αγρότες δεν μπορεί να αντεπεξέλθει σε αυτή την πρόκληση.
Η αλλαγή μοντέλου απαιτεί συνεργασίες ή μεταβιβάσεις ιδιοκτησιών, προκειμένου να δημιουργηθούν μεγάλες εκμεταλλεύσεις που θα επιτρέπουν τη χρήση τεχνολογίας και μηχανικών μέσων. Μιλάμε, δηλαδή, για παρέμβαση στην καρδιά του αγροτικού χώρου και της αντίληψης της πλειοψηφίας των πολιτών. Η μεταβίβαση του χωραφιού που κληρονόμησες με άμεσα μέτρα από την πλευρά της πολιτείας δεν είναι πολιτικά βιώσιμη. Δεν υπάρχει κόμμα και πολιτικός που θα αποφασίσει να αλλάξει το υπάρχον μοντέλο. Το πολιτικό κόστος είναι απαγορευτικό. Ακόμα και απολύτως λογικά και ώριμα μέτρα, όπως ο αποκλεισμός από επιδοτήσεις όσων δεν είναι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, δεν λαμβάνονται.
Σε αυτό το πλαίσιο, η θέσπιση φορολογικών κινήτρων για τη μεταβίβαση ή τη μακροχρόνια ενοικίαση αγροτικής γης δεν εξετάζεται, ενώ η θέσπιση αντικινήτρων για τη διατήρηση αγροτικής ιδιοκτησίας από ετεροαπασχολούμενους δεν βρίσκεται ούτε καν στις υποσημειώσεις του πολιτικού συστήματος. Όλοι περιμένουν τα πράγματα να εξελιχθούν, μέχρι οι δυνάμεις της αγοράς να δώσουν την τελική λύση. Μέχρι τότε, κάποιοι θα υψώνουν τη σημαία της διεκδίκησης και κάποιοι άλλοι θα παριστάνουν ότι κάνουν διαλόγους για να βρουν λύσεις, παίζοντας όλοι ένα παιχνίδι επικοινωνίας για να καλυφθεί η αδυναμία να ληφθούν μέτρα, που θα καταστήσουν παραγωγικό για την οικονομία τον αγροτικό τομέα.
panagopg@gmail.com
